DOI: 10.17151/rasv.2026.28.1.8
How to Cite
Vázquez-Atochero, A., & Duarte-Herrera, O. (2026). Merino cultural landscape: Contributions to the economy from intangible cultural heritage in La Serena (Extremadura, España). Revista De Antropología Y Sociología : Virajes, 28(1), 199–231. https://doi.org/10.17151/rasv.2026.28.1.8

Authors

Alfonso Vázquez-Atochero
Universidad Americana de Europa (UNADE) 
alfonso@unex.es
https://orcid.org/0000-0002-1657-8275
Oliver Duarte-Herrera
Universidad de Extremadura 
oduarteh@alumnos.unex.es
https://orcid.org/0000-0003-3727-960X

Abstract

In 1992, the UNESCO World Heritage Convention pioneered the recognition and protection of cultural landscapes, defined as the joint work of nature and humankind. The region of La Serena (Badajoz, Spain) is an example of this balance between human communities and their natural environment. For approximately five millennia, its inhabitants have exploited the environment in a sustainable manner, developing an economy based on the breeding of Merino sheep, from which they obtain milk, meat, and wool. This activity has generated a network of occupations that includes breeding and grazing, wool production, and the manufacture of renowned cheeses. Methodologically, the study is based on ethnographic research combining participant observation, semi-structured interviews, focus groups and documentary analysis, carried out in the nineteen municipalities of the region between 2021 and 2022. The article analyses the contradictions present in the economic and cultural policies affecting this ancient cultural landscape and demonstrates how the merinocracy shapes a socio-productive system in which sheep farming, artisanal cheese-making, wool processing and related trades constitute an intangible cultural heritage that is at odds with institutional agendas. It concludes by highlighting the need to strengthen community and institutional participation in order to minimise
these tensions and ensure the sustainability of this heritage.

Alonso González, P. (2015). Patrimonio y ontologías múltiples: Hacia la coproducción del patrimonio cultural. En C. Gianotti García, D. Barreiro Martínez y B. Vienni Baptista (Coords.), Patrimonio y multivocalidad: Teoría, práctica y experiencias en torno a la construcción del conocimiento en Patrimonio (pp.
179-198). CSIC; Universidad de la República. https://www.colibri.udelar.edu.uy/jspui/bitstream/20.500.12008/10990/1/gianotti_patrimonio_y_multivocalidad.pdf

Amaya Corchuelo, S., y Aguilar Criado, E. (2012). Patrimonializando saberes locales, resignificando tradición e innovación: El caso del jamón ibérico. https://idus.us.es/handle/11441/49401

Ayala Pérez, T. (2018). Del texto al hipertexto, del discurso al discurso multimodal: Una mirada desde la cibercultura. Contextos: Estudios de Humanidades y
Ciencias Sociales, (41). http://revistas.umce.cl/index.php/contextos/article/view/1398

Ballestero, A., y Winthereik, B. R. (Eds.). (2021). Experimenting with ethnography: A companion to analysis. Duke University Press.

Bernard, H. R. (2006). Research methods in anthropology: Qualitative and quantitative approaches (4.a Ed.). AltaMira Press.

Bowen, S., y Valenzuela Zapata, A. (2009). Geographical indications, terroir, and socioeconomic and ecological sustainability: The case of tequila. Journal of Rural Studies, 25(1), 108-119. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2008.07.003

Caggiano, S. (2001). Semiótica, ciencias sociales y el estudio de lo simbólico. Cuadernos de la Facultad de Humanidades y Ciencias Sociales. Universidad
Nacional de Jujuy, (17), 53-83.

Cano Ramos, J. (2017). Concepto, historia y territorio: Las Vegas Altas, La Serena y La Siberia, un paisaje seriado. En M. M. Lozano Bartolozzi y V. Méndez Hernán (Eds.), Paisajes culturales del agua (pp. 55-74). Servicio de Publicaciones de la Universidad de Extremadura. https://dialnet.unirioja.es/descarga/
libro/702486.pdf

Celestino, S., y Rodríguez, E. (2019, septiembre 5). Los tejidos del Turuñuelo: La lana tejida más antigua de la Península gracias a los tartesios. Fundación Palarq. https://fundacionpalarq.com/los-tejidos-del-turunuelo/

Chouliaraki, L., y N. Fairclough. (1999). Discourse in late modernity. Edinburgh University Press.

Consejo Regulador D.O.P. Queso de La Serena. (s. f.). Queso de La Serena. https://quesoserena.com/

Corderex. (2025). Cordero de Extremadura, Indicación Geográfica Protegida. https://www.corderex.com/

Cozby, P. C. (2004). Methods in behavioral research. McGraw-Hill.

De Garine, I. (1993). La dieta mediterránea en el conjunto de los sistemas alimentarios. En I. González Turmo y P. Romero de Solís (Eds.), Antropología
de la alimentación: ensayos sobre la dieta mediterránea (pp. 9-27). Junta de Andalucía / Fundación Machado.

De Garine, I. (1999). Antropología de la alimentación: entre naturaleza y cultura. En J. Contreras (Ed.), Alimentación y Cultura: actas del Congreso Internacional (pp. 13-34). Museo Nacional de Antropología. https://www.mapi.uy/docs/alimentacion/archivo-18.pdf

Duarte, O. (2025). Etnografía crítica de los procesos de patrimonialización en la comarca de La Serena (Badajoz): prácticas y discursos en torno
a la construcción del patrimonio cultural inmaterial (Tesis doctoral). Universidad de Extremadura, Departamento de Psicología y Antropología.

Ducros, H. B. (2014). The New Rural in Les Plus Beaux Villages de France: Heritage Preservation, Promotion and Valorization in the Post-Agricultural Village [Tesis de doctorado, University of North Carolina]. https://cdr.lib.unc.edu/concern/dissertations/765371506

Eco, U. (2016). I limiti dell’interpretazione. La Nave di Teseo Editore spa.

España. (2017). Real Decreto 385/2017, de 8 de abril, por el que se declara la trashumancia como manifestación representativa del Patrimonio Cultural
Inmaterial. Boletín Oficial del Estado. https://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2017-4009

España. (2019). Real Decreto 295/2019, de 22 de abril, por el que se declara la Cultura del Esparto como Manifestación Representativa del Patrimonio Cultural Inmaterial. Boletín Oficial del Estado, núm. 97. https://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2019-6064

Estalella, A., y Sánchez Criado, T. (2016). Experimentación etnográfica: Infraestructuras de campo y re-aprendizajes de la antropología. Revista de
Dialectología y Tradiciones Populares, 71(1), 9-30. https://doi.org/10.3989/rdtp.2016.01.001.01

Geertz, C. (2001). La interpretación de las culturas (A. L. Bixio, Trad.). Gedisa. González‑Crespo, C., Mas Mayoral, M., & Roa Ojalvo, I. (1998). D.O.P. Queso de la Serena. Ovis, 55. https://portalrecerca.uab.cat/es/publications/dopqueso-de-la-serena/

González Echevarría, A. (2009). La dicotomía ÉMIC/ÉTIC. Historia de una confusión. Anthropos.

Gouda, A., y Abou El-Nour, A. (2003). CHEESES | Processed Cheese. En B. Caballero, L. Trugo, y P. Finglas (Eds.), Encyclopedia of Food Sciences and Nutrition (pp.1108-1115).

Grasseni, C. (2011). Re-inventing food: Alpine cheese in the age of global heritage. Anthropology of food, 8. https://doi.org/10.4000/aof.6819
Kindstedt, P. S. (2012). Cheese and Culture: A History of Cheese and Its Place in Western Civilization. Chelsea Green Publishing.

Laurent, J., Human, O., Domínguez, C., Rodin, E., Scholtes, U., De Laet, M., y Mol, A. (2021). Excreting Variously: On Contrasting as an Analytic Technique. En Ballestero, A., y Winthereik, B.R. (Eds.), Experimenting with ethnography: A companion to analysis (pp. 186-197). Duke University Press.

Mauss, M. (1991). Ensayo sobre el don: forma y razón del intercambio en las sociedades arcaicas. En Sociología y Antropología (pp. 155–263). Tecnos.
McClure, S. B., Magill, C., Podrug, E., Moore, A. M. T., Harper, T. K., Culleton, B. J., Kennett, D. J., y Freeman, K. H. (2018). Fatty acid specific δ13C values reveal earliest Mediterranean cheese production 7,200 years ago. PLOS ONE, 13(9), e0202807. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0202807

Ministerio de Cultura y Deporte. (2019). Plan Nacional para la Salvaguarda del Patrimonio Cultural Inmaterial. https://www.cultura.gob.es/planesnacionales/
planes-nacionales/salvaguardia-patrimonio-culturalinmaterial.html

Oviespaña. (2016, 1 de abril). La Serena (Badajoz) produce cuatro millones de kilos anuales de lana de oveja Merina. Interempresas. https://www.interempresas.net/ovino/Articulos/277920-La-Serena-(Badajoz)-produce-cuatromillones-de-kilos-anuales-de-lana-de-oveja-Merina.html

Rodríguez-Díaz, A., Pavón, I., & Duque, D. (2010). Población, poblamiento y modelos sociales de la Primera Edad del Hierro en las cuencas extremeñas
del Guadiana y Tajo. Arqueología Espacial, 28, 41-64.

Salque, M., Bogucki, P., Pyzel, J., Sobkowiak-Tabaka, I., Grygiel, R., Szmyt, M., y Evershed, R. (2012). Earliest evidence for cheese making in the sixth
millennium BC in northern Europe. Nature, 493, 522-525.

Santamarina, B., y Beltran, O. (2016). Heritage and Knowledge: Apparatus, Logic and Strategies in the Formation of Heritage. Anthropological Forum, 26(4),
397-414.

Scott, R. (Director). (2000). Gladiator [Película]. DreamWorks Pictures; Universal Pictures.

Silva Pérez, R., y Fernández Salinas, V. (2017). El nou paradigma del patrimoni i la seva consideració amb els paisatges: Conceptes, mètodes i prospectives.
Documents d’Anàlisi Geogràfica, 63(1). https://doi.org/10.5565/rev/dag.344

Smith, L. (2006). The Uses of Heritage. Routledge. https://epdf.mx/the-uses-ofheritage.html

Smith, L., y Akagawa, N. (2009). Intangible Heritage. Routledge.

Smith, L., y Campbell, G. (2017). The Tautology of “Intangible Values” and the Misrecognition of Intangible Cultural Heritage. Heritage y Society, 10(1), 26-44. https://doi.org/10.1080/2159032X.2017.1423225

UNESCO. (2022). Basic Texts of the 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/
ark:/48223/pf0000383762/PDF/383762eng.pdf.multi

Uriarte, L. M. (1994). La Codosera: Cultura de frontera y fronteras culturales en la raya luso-extremeña. Asamblea de Extremadura.

Vargas Franco, A. (2016). Redes sociales, literacidad e identidad (es): el caso de Facebook. Colombian Applied Linguistics Journal, 18(1), 11-23. https://doi.org/10.14483/calj.v18n1.9415

Vogel, E. (2021). Juxtaposition: Differences That Matter. En A. Ballestero y Winthereik, B. (Eds.), Experimenting with ethnography: A companion to
analysis (pp. 53-65). Duke University Press.

Wodak, R., y Meyer, M. (Eds.). (2015). Methods of critical discourse studies. SAGE Publications Inc.

Downloads

Download data is not yet available.

Citations

Crossref
Scopus
Europe PMC
Sistema OJS - Metabiblioteca |